Sai một li đi một dặm

Ông bà ta bao gồm câu: “Sai một li đi một dặm”. Câu châm ngôn đó vẫn luôn luôn là chân lý, từ ngày xưa cho tới tận bây giờ. Chỉ việc sơ suất một chút ít thôi cũng khiến cho sự câu hỏi đi lệch vô cùng xa.

Bạn đang xem: Sai một li đi một dặm

*
 

Chuyện tiếu lâm việt nam kể rằng có fan bị đau bụng, đến đi mời thầy lang chữa bệnh. Thầy giở sách dung dịch ra tra, thấy ghi “đau bụng uống nhân sâm”, bèn làm cho theo. Kết quả người bệnh chết. Fan nhà khiếu nại thầy lên quan lại huyện. Thầy bảo chỉ tuân theo sách dạy. Quan lại bắt mở sách ra xem, thế ra sau câu “đau bụng uống nhân sâm” còn tồn tại hai chữ “thì chết”!

Câu chuyện tiếu lâm trên phía trên muốn nói tới cách đọc câu nệ sách vở, và biện pháp đọc sách vở và giấy tờ hời hợt, chưa tới nơi cho chốn. Chỉ sai một chút ít cũng dẫn đến bị tiêu diệt người. Dẫu vậy trong văn chương tuyệt đời thường, nhiều khi đọc kỹ, nghe trọn cơ mà ta vẫn ngộ nhận như thường.

Có một anh nọ đến gặp mặt bác sĩ xin chưa căn bệnh vô sinh. Bác bỏ sĩ tìm không ra nguyên nhân, anh ta góp ý:

- Thưa chưng sĩ, tui nghi dịch vô sinh này có tính di truyền, cứng cáp tui bị lây tự ông già rồi.

Bác sĩ bực mình, gắt:

- ba anh vô sinh thì anh ở chỗ nào ra?

Anh ta ngay thức thì đáp:

- Dạ, tui sinh sống trong quê new ra hồi sáng ni!

Đó là chuyện khôi hài ngoài đời. Trong văn chương vẫn đầy mọi chuyện phát âm nhầm, phát âm sai. Bài bác hát khét tiếng “Con mắt còn lại” của nhạc sĩ Trịnh Công đánh cũng là 1 trong những ví dụ. Nội dung ca từ bỏ trong phiên bản nhạc này lấy ý từ nhị câu cuối trong bài thơ “Mắt buồn” trong phòng thơ Bùi Giáng:

Bây tiếng riêng đối diện tôi,

Còn hai con mắt khóc người một con.

“Người một con” tại đây hẳn là để chỉ “gái một con”. Người thiếu phụ sinh nhỏ đầu lòng là bước vào thời kỳ nở rộ của nhan sắc. “Nhất gái một con, hai thuốc ngon nửa điếu”, “Gái một nhỏ trông mòn nhỏ mắt”. Xinh đẹp như vậy, ai lại chẳng yêu, tốt nhất là đối với những trọng điểm hồn thơ lãng mạn? Tôi còn nguyên hai bé mắt đây, tôi yêu em buộc phải nhìn em say đắm, nhưng lại em thừa xa xôi. Tôi “còn hai con mắt” nhưng yêu em hay vọng, nên chỉ còn biết khóc mang đến “người một con” là em đó. Nhưng mà nhạc sĩ Trịnh Công sơn lại gọi “khóc bạn một con” theo nghĩa cần sử dụng một nhỏ mắt nhằm “khóc người”, khóc đến thiên hạ, cho tất cả những người ta, còn con mắt cơ để dành riêng lại “nhìn cuộc sống tôi”, buộc phải mới viết thành:

Còn hai nhỏ mắt, khóc tín đồ một con. Còn hai con mắt, một con khóc người. Nhỏ mắt còn lại nhìn cuộc sống tôi...

Có lẽ Trịnh Công đánh nhớ mang lại với điển thay “mắt xanh” của Nguyễn Tịch trong câu thơ Kiều:

Bấy lâu nghe tiếng má đào,

Mắt xanh chẳng nhằm ai vào gồm không?

Nguyễn Tịch có tác dụng quan đời đơn vị Tấn, ưa rượu và đàn, là một nhân vật dụng trong đội “Trúc lâm thất hiền” (bảy tín đồ hiền nghỉ ngơi rừng trúc). Ông gồm thái độ khôn cùng lạ lúc tiếp khách. Nếu như khách là hạng fan cao nhã thì nhìn bằng cặp đôi mắt xanh, nếu là kẻ tầm hay thì nhìn bằng cặp mắt trắng.

Xem thêm: Miễn Giảm Học Viện Phụ Nữ Học Phí Học Viện Phụ Nữ Việt Nam (Update 2021)

Ca từ trong “Con mắt còn lại” trả toàn khác hoàn toàn với ý nghĩa trong lời thơ “Mắt buồn”. Không những là “đi một dặm” cơ mà thôi!

Ngày còn đi học, họ ai lại chẳng mê Truyện Kiều. Có điều, những câu những tưởng rất solo giản, đọc lên nghe hết sức êm tai, nhưng thỉnh thoảng ta lại thiếu hiểu biết nhiều hết nghĩa, hoặc gọi sai. Ví dụ như câu tả Kim Trọng:

Phong tư tài mạo tót vời,

Vào vào phong nhã, ra phía bên ngoài hào hoa.

Câu 6 thì không tồn tại gì để nói, tuy vậy câu 8 mới là lạ. “Phong nhã”, “hào hoa” thì người nào cũng hiểu, cơ mà nghĩa cả câu 8 là gì thì chịu! test hỏi “vào trong” là vào vào đâu, còn “ra ngoài” là ra bên ngoài cái gì? những nhà chú giải, kể cả những người dân tài hoa như các cụ ông cụ bà Tản Đà, trần Trọng Kim cũng chỉ lý giải chung chung. Thế Phan Khôi, trong cuốn “Việt ngữ nghiên cứu”, khi bàn về nghĩa những chữ “Trên, Dưới, Trong, Ngoài, Lên, Xuống, Vào, Ra”, lại giải thích:

“Vào trong phong nhã, ra ngoài hào hoa”, là: vào tận trong phong nhã, vượt ra ngoài hào hoa”.

Ý nói Kim Trọng là chàng trai “phong nhã hơn từ đầu đến chân phong nhã, hào hoa vượt cả khách hàng hào hoa”. Thú thật, nghe cũng tương đối mơ hồ. Biện pháp hiểu của thế Phan Khôi cũng là bí quyết hiểu thông thường của không ít sách chú giải, thường phân tích và lý giải “trong, ngoài” theo nghĩa đối lập về không gian (ví dụ: vào vào nhà, ra ngoài đường), hoặc đối lập về môi trường thiên nhiên (ví dụ: ở trong nhà và ra bên ngoài xã hội).

Tôi cũng bao lần vướng mắc về ý nghĩa của câu thơ này. Chỉ cho đến lúc đọc được bản dịch Truyện Kiều sang tiếng hán của ông Trương Cam Vũ thì mới hiểu ra. Ông Trương Cam Vũ dịch câu thơ kia thành một câu thơ chữ hán tuyệt vời: “Nội hoài phong nhã, biểu hào hoa”. Trong câu thơ “Vào vào phong nhã, ra phía bên ngoài hào hoa” thì “vào trong” có nghĩa là “tiềm ẩn vào bên trong” (nội hoài phong nhã), còn “ra ngoài” có nghĩa là “biểu hiện ra mặt ngoài” (biểu hào hoa). Câu này tả con fan Kim Trọng: phần phía bên trong tâm hồn thì phong nhã, còn phong cách ứng xử hình thức thì hào hoa. Ông Vũ cũng là một trong tâm hồn thơ lớn phải hiểu được cố gắng Tố Như.

Trong văn chương cũng như trong cuộc sống, có nhiều điều dễ dàng nhưng lại gây đọc sai, hiểu nhầm như vậy đấy. Đôi lúc sự hiểu lầm dẫn đến trường hợp khôi hài.

Có một anh thợ sơn được thuê đến sơn lại tường trong phòng để ngủ của một cặp vợ chồng nọ. Buổi tối, anh ông chồng đi nhậu về, xỉn quá, vịn tay vào tường, lem tùm lum. Sáng sủa hôm sau, ông ck đi làm, anh thợ đến, bà vợ muốn tô lại chỗ lem nhem trên tường, bèn bảo: